Dungan İsyanı

Baba tarafı Arap anne tarafı Çinli olan Dunganlar aslında pek bilinmiyor. Dunganlar Çinli Müslümanlardır. İnançlarından taviz vermeyen ve Kırgızistan’ın Çin sınırında yaşayan bir millettir. Dungan veya Tungan olarak bazı kaynaklarda adı geçmekte, Yusuf Has Hacip’in yaşadığı yerde bulunmaktadır.

Çinlilerle evlenen Araplar giderek Çinlileşmiş fakat Müslümanlıktan vazgeçmeden ve inançlarından ödün vermeden yaşamlarına devam etmiştir. Dönemin Qing Hanedanlığı Müslümanları yok etmeyi kafasına koymuştu. 1862-1877 yılları arasında yaşanan Dungan isyanının liderliğini Yakup Bey yapmıştı. Zuo Zongtang ise Qing Hanedanlığı tarafından görevlendirildi.

Müslümanlık Çin’de giderek yayılıyor, camiler yapılıyor, bayramlarda kurbanlar kesiliyordu. Bu durumdan hanedanlık oldukça rahatsızdı. Bu nedenle camiye gitmek, kurban kesmek hatta hacca gitmek Müslümanlara yasaklandı. 1862 yılında Hanedanlık Müslümanlar üzerine bir birlik yolladı. Bu saldırı sonucu Müslümanlar savunmaya geçti. Müslümanlar Gans’ı ve Sincan’ın kontrolünü ele geçirdi. Qing Hanedanlığı lideri Zuo 1870 yılında Huanlong’a girdi. O dönemde kuraklık ciddi boyutlara ulaştı. Kaşgar’a kadar yayılan savaşta çok kişi hayatını kaybetti. Savaşı Qing Hanedanlığı kazandı.

Dunganlar yenilgi sonrası başta Rusya olmak üzere Kazakistan ve Kırgızistan’a göç etti. Panthay halkından 1 milyon, Dungan halkından 3 milyon ve Guizhou halkından da 5 milyon kişi yaşamını yitirdi. Dünya tarihine en kanlı savaşlardan biri olarak Dungan isyanı da geçti.